Qarabağ məsələsində Türkiyənin planları TƏHLİL

Qarabağ məsələsində Türkiyənin planları TƏHLİL

Giperssilka “MEHR”ə istinadən bildirir ki, Parlament Araşdırmalar Mərkəzi, Ermənistan-Azərbaycan müharibəsinin (Qarabağ müharibəsi) İrana təsirləri barədə bir hesabatında bunları qeyd edib:

“Sionist rejiminin regional rəqibi, habelə İslam Respublikasının Cənubi Qafqaz məntəqəsi üzərində ən mühüm rəqibi olan Türkiyənin məntəqədə rolunun artması, İranın milli maraqları və təhlükəsizliyinə qarşı mənfi təsirləri özündə ehtiva edir”.

Ancaq, bununla yanaşı bu iki faktora əlavə olaraq Rusiya tərəfindən hazırlanan və hər iki tərəfi də onu qəbul etməyə məcbur edən 9 maddəlik razılığa diqqət yetirməliyik.

Parlament Tədqiqat Mərkəzinin hesabatında əlavə olaraq belə qeyd edilir: “Bu saziş, Azərbaycan Respublikası və Ermənistan arasındakı əlaqələrin fövqündə bir təsirləri özündə ehtiva edə bilər. Bu hallardan biri də müqavilənin son bəndi, habelə Azərbaycan Respublikası, Ermənistan və Naxçıvan bölgəsi arasında nəqliyyat xətlərinin yenidən açılmasına anlaşılmaz şəkildə işarə edilməsidir”.

Bu hesabatda Azərbaycan-Ermənistan müqaviləsinin bəndlərindən biri haqqında isə belə vurğulanıb:

“Azərbaycan tərəfi Ermənistanla müharibənin sonunda müqavilənin 9-cu bəndindən maksimum şəkildə istifadə etməyi nəzərdə tutur. Bununla yanaşı, Azərbaycan tərəfi öz torpaqlarında Ermənistandan keçməklə Naxçıvana dəhliz yaratmaq niyyətindədir.

Çox güman ki, bu tələbin arxasında Türkiyə dayanır və bəlkə də əslində Azərbaycan Respublikasının səlahiyyətli şəxslərin dili ilə irəli sürülən tələblər Türkiyənin tələbləridir; “Çünki bu marşrutun həyata keçməsi Türklərin məntəqə üzrə hədəf aldığı böyük bir Türküstan yaratmaqda böyük yardımı olacaqdır. Naxcıvan dəhlizinin pərdə arxasında İranı məntəqənin tranzitindən kənarlaşdırılması planı durur.

Türkiyənin nəzərində olan Azərbaycan ərazisindən Naxçıvana dəhliz qurulacağı təqdirdə, Türkiyə, şübhəsiz ki, bu marşrutu mal və enerji üçün əsas tranzit marşrutuna çevirəcək və İranla Ermənistan arasındakı sərhədin bağlanmasına nail olacaqdır”.

Hesavatda əlavə olaraq qeyd olunub ki, bu marşrut, Böyük Türküstan xəyalının yaradılması və Türkiyə ilə Orta Asiyanın türkdilli ölkələri arasında quru əlaqəsi yaratmaqda mühüm bir addım olacaq:

“Bunun nəticələrindən biri də İranın mal, enerji tranzitindən kənarda qalmasıdır”.

Parlament Tədqiqat Mərkəzi tərəfindən irəli sürülən təklif

Parlamentin araşdırma qrupu Milli Məclisin nümayəndələrinə aşağıdakı tədbirlərin gündəmə gətirilməsini və icra şöbələrinin bu planın həyata keçirilməsinə səy göstərmələrini təklif edib:

1. Uzun müddətdir yarımçıq qalan şimal-cənub tranzit dəhlizinin yanında şərq-qərb dəhlizini də ən qısa müddətdə tamamlamaq.

2. Azərbaycanın ehtiyaclarının bir hissəsini ödəmək üçün, xüsusilə Xüdafərin kimi yeni azad edilmiş ərazilərdə, Azərbaycan Respublikası ilə nəqliyyat və tranzit yollarının artırılması.

3. Müvafiq qaydaları asanlaşdıraraq, İran İslam Respublikası üzərindən Azərbaycan Respublikası ərazisinin iki hissəsi arasında Naxçıvanla mübadiləni asanlaşdırmaq.

4. İran İslam Respublikası ilə Ermənistan arasında kiçik bir hissəsi İranın daxilində qalan və Ermənistana başlanması ilə həm ölkənin xarici iqtisadiyyatına kömək etmək.

Həm də təbii olaraq İranın artımını gözləməklə sərhəd yolunun tamamlanması və təmiri bu bölgədəki Azərbaycan və Ermənistan arasındakı münaqişələrdə iştirak etmişdir

İran İslam Respublikası ilə Ermənistan sərhədləri arasında mövcud olan yolun tikintisinin başa çatması və təmiri ilə, habelə bu yolun Ermənistanda qurulmasına yardım etmək, həm bu ölkənin xarici iqtisadiyyatına yardım etmiş olar və həm də təbii olaraq İranın Ermənistan və Azərbaycan arasında baş verən qarşıdurmalara müdaxiləsinin çoxalmasına səbəb ola bilər.

Giperssilka.ru